Di sản văn hóa không chỉ là những dấu tích cần gìn giữ, mà ngày càng trở thành chất liệu sống động để thắp lên cảm hứng sáng tạo, khơi nguồn trải nghiệm mới, tạo lập những giá trị gia tăng cho ngành du lịch. Với tư duy đó, Quảng Ninh đang bước vào một hành trình phát triển du lịch bền vững, giàu bản sắc, nơi văn hóa không chỉ hiện diện trong bảo tàng hay lễ hội, mà còn sống động giữa đời thường, lan tỏa trong từng hoạt động du lịch thường nhật.
Từ góc nhìn của các nhà quản lý, văn hóa đang trở thành một “thước đo mềm” để đánh giá chất lượng điểm đến. Trong 5 năm trở lại đây, ngành văn hóa, thể thao và du lịch Quảng Ninh đã chủ động mở rộng không gian sáng tạo, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào những sản phẩm du lịch gắn với trải nghiệm văn hóa độc đáo. Riêng năm 2025, tỉnh tổ chức hơn 170 sự kiện rải đều quanh năm, trong đó nhiều chương trình văn hóa, nghệ thuật đã trở thành điểm hẹn của hàng vạn du khách trong và ngoài nước, mở đầu cho chiến lược phát triển du lịch bốn mùa thay vì tập trung vào mùa cao điểm như trước.
Tại vùng di sản Vịnh Hạ Long – một trong những biểu tượng nổi bật nhất của du lịch Việt Nam, các doanh nghiệp du lịch lớn đã và đang xây dựng những sân khấu mới giữa thiên nhiên kỳ vĩ. Đó là những chương trình nghệ thuật, trải nghiệm nghỉ dưỡng cao cấp, nơi mà không gian thiên nhiên được khai thác như một bối cảnh sống động để kể lại những câu chuyện văn hóa. Không còn đơn thuần là ngắm cảnh hay nghỉ dưỡng, giờ đây du khách có thể lênh đênh trên vịnh trong một buổi tối trọn vẹn với “Love in the Bay” – một chương trình kết hợp âm nhạc, ánh sáng, sân khấu thực cảnh và không gian du thuyền đẳng cấp. Chính tại đây, một kỷ lục quốc gia đã được xác lập – show âm nhạc ngoài trời trên du thuyền quy mô lớn nhất từ trước đến nay.
Ở phía Đông Vịnh Bái Tử Long, hang Ngọc Rồng – một kỳ quan ít người biết đến – đang từng bước trở thành tâm điểm mới của nghệ thuật trình diễn kết hợp với khám phá văn hóa. Show diễn “Đi tìm dấu ngọc” không chỉ tái hiện những truyền thuyết bản địa mà còn khéo léo đưa yếu tố tín ngưỡng thờ Mẫu – một di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại – vào trong một trải nghiệm giàu cảm xúc. Sự hòa quyện giữa ánh sáng hiện đại và bóng dáng của những nghi lễ truyền thống đã tạo nên một sản phẩm vừa mang tính nghệ thuật, vừa mang chiều sâu văn hóa, gợi mở tiềm năng rất lớn cho những show diễn thực cảnh tương tự trong tương lai.
Không chỉ ở vùng vịnh, nhiều doanh nghiệp đang mở rộng không gian khai thác văn hóa bằng những hành trình trải nghiệm chuyên biệt, hướng đến dòng khách cao cấp và cá nhân hóa. Các chương trình như “Hai vịnh – Một hành trình” kết nối Hạ Long, Bái Tử Long và Lan Hạ, các tour thuê riêng xuyên vịnh kéo dài 4-6 ngày do LuxGroup thực hiện là những ví dụ tiêu biểu cho việc đưa trải nghiệm di sản lên một tầm cao mới. Cùng với đó, loạt hoạt động như tour khinh khí cầu tại Tuần Châu, du thuyền đêm, các tour khám phá đảo mới ở Cô Tô… đã mở ra nhiều cung đường mới, nơi mỗi bước chân đều gắn với câu chuyện văn hóa, từng địa danh trở thành một ký ức đáng nhớ.
Yên Tử – vùng đất thiêng của Phật giáo Trúc Lâm – tiếp tục là điểm tựa tinh thần cho du lịch văn hóa – tâm linh Quảng Ninh. Với những giá trị đã được khẳng định qua nhiều thế kỷ, Yên Tử ngày càng được đầu tư bài bản hơn để vừa giữ được sự thanh tịnh vốn có, vừa mở rộng trải nghiệm tinh thần cho du khách hiện đại. Các công trình như Thiền viện Trúc Lâm, tuyến cáp treo xuyên núi, các tour hành hương kết hợp thiền định đang giúp Yên Tử trở thành điểm đến hàng đầu của du lịch văn hóa tâm linh tại Việt Nam. Nếu UNESCO công nhận Yên Tử là Di sản thế giới trong thời gian tới, đây sẽ là bước ngoặt mang tính lịch sử cho hành trình nâng tầm di sản của Quảng Ninh.
Đi liền với phát triển sản phẩm, việc bảo tồn di sản văn hóa tại các cộng đồng dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh cũng được đẩy mạnh. Các xã vùng cao, nơi sinh sống của đồng bào Dao, Tày, Sán Chỉ… đã và đang chuyển mình bằng các mô hình du lịch cộng đồng mang đậm bản sắc bản địa. Từ các lễ hội truyền thống, điệu múa dân gian, trang phục thêu tay đến ẩm thực đặc trưng, mọi yếu tố đều được lồng ghép vào sản phẩm du lịch một cách tự nhiên, sinh động. Chính người dân – những chủ thể văn hóa – đang trở thành nghệ sĩ trên chính “sân khấu” làng quê của mình, mang đến cho du khách cảm nhận chân thực nhất về văn hóa sống.
Quảng Ninh đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu phát triển du lịch văn hóa thành trụ cột quan trọng trong chiến lược phát triển bền vững. Không chỉ gìn giữ, làm mới và khai thác hiệu quả di sản, mà còn tạo ra những không gian văn hóa mở – nơi quá khứ và hiện tại đối thoại, nơi du khách không chỉ đến để chiêm ngưỡng, mà còn được sống, cảm và đồng hành cùng văn hóa địa phương. Đó là cách để di sản “nở hoa” trong lòng du khách, và cũng là con đường để Quảng Ninh đi đến đích của một điểm đến văn hóa hàng đầu trong khu vực.
